باشگاه پرنده نگری ایرانیان
اعضا
خانه پرندگان ایران وبلاگ تماس با ما
باشگاه پرنده نگری ایرانیان
سبد خرید جستجو اعضا زبان
  پروژه داوطلبانه حفاظت از بادخورک

ضرورت حفاظت از بادخورک معمولی: 

طبق بررسی‌های انجام شده، هم‌زیستی بادخورک‌های معمولی با انسان‌ها در اروپا، حداقل به دو هزار سال پیش و به دوران امپراتوری روم باستان بر می‌گردد که این پرندگان از درز و شکاف‌های موجود در ساختمان‌های بلند سنگی، به‌عنوان آشیانه در فصل زادآوری استفاده می‌کردند. در کشور چین نیز شواهد موجود، حضور بادخورک‌ها را حداقل از دوران امپراتوری مینگ در پانصد سال پیش نشان می‌دهد.
این پرندگان تا جنگ جهانی دوم از جمعیت خوبی برخوردار بودند، ولی بعد از آن در دوران بازسازی و با پیشرفت صنعت ساختمان‌سازی و آغاز استفاده از مصالح نوین و اهمیت دادن به صرفه جویی در انرژی و ممانعت از هدر رفت آن (سبک جدید ساختمان سازی)، جمعیت آن‌ها شروع به کاهش نمود. زیرا نمای ساختمان‌ها و برج‌های امروزی برخلاف ساختمان‌های قدیمی، بدون درز و شکاف و کاملا با مصالحی نظیر سیمان و بتن، سنگ، شیشه، آلومینیوم و... درز بندی شده‌اند و هیچ‌گونه فضای شکاف مانندی برای آشیانه‌سازی بادخورک‌ها ندارند. این مساله به‌طور چشمگیری باعث کم شدن تعداد آشیانه‌ها و در نهایت منجر به کاهش جمعیت بادخورک‌ها شده است. طبق مطالعات صورت گرفته طی 20 سال گذشته، جمعیت بادخورک‌های معمولی در برخی از کشور‌ها مانند انگلستان به کمتر از نصف رسیده است و از سال 2021 در لیست قرمز پرندگان این گشور قرار گرفته‌است. در واقع با کم شدن میزان زادآوری بادخورک‌های معمولی، میزان مرگ و میر از زادآوری پیشی گرفته و جمعیت این ‌گونه را با کاهش جدی مواجه ساخته است.
از طرف دیگر استفاده از سموم کشاورزی در سطح گسترده، باعث کم شدن حشرات که غذای اصلی بادخورک‌ها هستند، شده است. البته ممکن است عوامل دیگری نیز در کاهش جمعیت این پرندگان دخالت داشته باشند که به بررسی‌های علمی بیشتری نیاز دارد.
با این حال با توجه به پراکنش وسیع این پرنده از غرب اروپا تا شرق آسیا و جنوب آفریقا، هنوز این کاهش جمعیت در سطح جهانی به مرحله بحرانی نرسیده است، اما انتظار می رود با از دست رفتن بیشتر محل‌های آشیانه‌سازی طی سال‌های آینده به دلیل نوسازی ساختمان های باقی‌مانده‌ی قدیمی و همچنین از بین رفتن انبار‌های قدیمی یا شیروانی‌ها و ایجاد ساختمان‌های مدرن بیشتر، و استفاده روز‌افزون از سموم حشره کش در مزارع، جمعیت این گونه با کاهش بیشتری روبه‌رو شود و نام این پرندگان پرجنب و جوش که پیام آوران بهار هستند نیز در لیست پرندگان در معرض تهدید قرار گیرد.

 

فعالیت‌های حفاظتی صورت گرفته در کشورهای دیگر:

برای جلوگیری از این موضوع در بسیاری از کشورها، مخصوصا در اروپای غربی، انجمن‌های حفاظت از حیات وحش و سازمان‌های مردم‌نهاد اقدام به تشویق مردم و دولت‌مردان برای حفظ این پرندگان کرده‌اند. شهروندانی که در این زمینه احساس مسئولیت می‌کنند، دلیل کاهش تعداد بادخورک‌ها را انسان‌هایی می‌دانند که بدون در نظر گرفتن حضور بادخورک‌ها در ساختمان‌های خود و ارائه راه حل برای نوسازی خانه‌ها بدون صدمه خوردن به این پرندگان، اقدام به ساختمان‌سازی یا نوسازی آن می‌کنند. به همین دلیل این افراد و گروه‌ها برای جبران خسارت به بادخورک‌ها در پی اقدامات حفاظتی هستند. این اقدامات حفاظتی که در برخی مناطق سابقه 20 ساله دارند، شامل شناسایی محل‌های زادآوری (کلونی بادخورک‌ها) و تخمین جمعیت آن‌ها با پایش‌های مستمر داوطلبانه و پس از آن قرار دادن آشیانه‌های انسان‌ساز (nest box) در ساختمان‌های داوطلبان یا مکان‌های عمومی می‌نمایند. در آخرین مرحله این انجمن‌ها و سازمان‌های مردم نهاد تلاش می‌کنند تا با تغییر قوانین ساختمان‌سازی و با ملزم نمودن کارفرمایان برای در نظر گرفتن محل‌هایی برای آشیانه‌ی این پرندگان ضمن حفظ زیبایی ظاهری ساختمان و جنبه‌های فنی و مهندسی آن، آشیانه‌های جدید در نمای ساختان‌ها در نظر گرفته شود تا این پرندگان بتوانند به مکان‌های مناسبی برای آشیانه‌‌گذاری دسترسی داشته باشند.

هم اکنون در اروپا علاوه بر داوطلبان، شرکت‌هایی اقدام به ساخت آشیانه به شکل‌های مختلف مانند بلوک‌های آجری و یا جعبه‌های مناسب برای زیر شیروانی می‌نمایند که برخی از آنان حاصل ایده‌های نو و کاربردی مهندسان طراحی و معماری ساختمان است.

اگر علاقه‌مند هستید تا در مورد آشیانه‌ی دست‌ساز بادخورک‌ها و نصب آن بیشتر بدانید این مطلب را مطالعه کنید. 


حفاظت از بادخورک‌ها در ایران

در کشور ما تا قبل از آغاز این پروژه برآورد دقیقی از تعداد بادخورک‌های زادآور در شهر‌های مهم مانند تهران که دارای جمعیت خوبی از بادخورک‌ها است، انجام نشده بود و در نتیجه تغییر اندازه جمعیت ناشناخته باقی‌مانده بود و به همین دلیل ضرورت انجام هیچ‌گونه اقدام حفاظتی نیز مشخص نگردیده است. از آنجایی که برای بسیاری از مدیران انجام طرح‌های حفاظتی در مورد حیوانات بزرگ جثه در مناطق تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست در اولویت است، و پرندگانی که در شهر‌ها زندگی می‌کنند معمولاً مورد توجه جدی سازمان محیط زیست قرار نمی‌گیرند، نمی‌توان از این سازمان انتظاری برای انجام و یا حمایت از پروژه‌های حفاظت از حیات وحش در داخل شهر‌ها داشت. بنابراین انجام اقداماتی در زمینه‌ی حفاظت از بادخورک‌های معمولی با همیاری شهروندان داوطلب و علاقه‌مند به پرندگان، حمایت یک سازمان تسهیلگر مانند باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان را می‌طلبد. شاید بتوان امیدوار بود ارگان‌های مسئول در امور شهری مانند شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در سال‌های آینده این مقوله را مورد توجه قرار دهند.


اهداف پروژه

در اولین مرحله از یک پروژه حفاظتی مهم ترین اصل، دانستن مشکل با توجه به شرایط موجود و سپس بحث در مورد لزوم حفاظت و چگونگی انجام آن و ارائه راهکار است. به همین دلیل ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که آیا در ایران نیز شرایط مانند کشور‌های اروپای غربی است که در آن‌ها تعداد بادخورک‌ها کاهش جدی داشته است و طبق آمار‌ها در مناطق مختلف بین 30 تا 70 درصد از جمعیت بادخورک‌ها کاسته شده و یا مساله در کشور ما به گونه دیگری است؟
تعداد ساختمان‌های نوساز در شهری مانند تهران بسیار چشمگیر است ولی آیا جمعیت بادخورک‌ها در تهران در مقایسه با یک شهرستان با بافت سنتی نسبت مشابهی دارد و یا جمعیت بادخورک‌های تهران کمتر و یا حتی بیشتر است؟ آیا تغییراتی در میزان جمعیت بادخورک‌ها در طی سال‌های انجام پروژه به صورت پایلوت وجود خواهد داشت؟ ما در پی یافتن پاسخ این سوالات در گام اول این پروژه هستیم و این میسر نیست مگر با همکاری تعداد قابل توجهی داوطلب از شهر‌های مختلف. در صورتی که در گام اول بتوانیم به ضرورت حفاظت از بادخورک‌ها پی ببریم، در گام های بعدی اقدامات حفاظتی را انجام خواهیم داد.


مراحل انجام پروژه

گام اول:

در این مرحله برای حداقل 3 تا حداکثر 5 سال اول که از بهار سال 99 آغاز شده است، باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان با کمک فراد داوطلب‌ به بررسی وضع موجود این پرنده در مناطق مسکونی می‌پردازد. به همین منظور اقدامات زیر در این گام در نظر گرفته شده است:

1- پایش روزانه بادخورک‌ها توسط افراد داوطلب

توجه: با همه‌گیری ویروس کرونا (Covid-19)، افراد داوطلب بدون بیرون رفتن از منزل می‌توانند از پنجره، بالکن و یا پشت بام منزل خود، بادخورک‌های محل خود را پایش نمایند.

2- شناسایی محل‌های زادآوری و تعداد آشیانه ها در هر کلونی

3- تعیین نرخ زادآوری بادخورک‌ها با توجه به تعداد آن‌ها قبل از زمان تخم‌گذاری، و پس از آن در هنگام مهاجرت به آفریقا

4- آشنا کردن شهروندان با بادخورک‌ها و بالا بردن سطح اطلاعات آن‌ها از طریق برگزاری کارگاه‌های آموزشی، نمایش عکس‌ بادخورک‌ها در محل‌های عمومی، برگزاری نمایشگاه عکس از عکس‌های ارسالی داوطلبان در طول انجام پروژه و برنامه‌های گروهیِ مشاهده‌ی بادخورک‌ها در روز جهانی بادخورک.

         

کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به باشگاه پرنده نگری ایرانیان می باشد