باشگاه پرنده نگری ایرانیان
اعضا
خانه پرندگان ایران وبلاگ تماس با ما
باشگاه پرنده نگری ایرانیان
سبد خرید جستجو اعضا زبان

پروژه شمارش پرندگان شکاری

پروژه حفاظتی و داوطلبانه شمارش پرندگان شکاری

آشنایی کلی با پروژه:

بسیاری از پرندگان شکاری کشور ما از جمله برخی گونه‌های عقاب‌ها، مهاجر می‌باشند. این پرندگان یا در کشور ما زمستان گذرانی می کنند یا از کشور ما به مقصد عرض‌های جغرافیایی بالاتر یا پایین تر عبور می‌نمایند. عوارض طبیعی زمین، دره‌ها و رشته کوه‌ها، گلوگاه‌هایی برای عبور آن‌ها می‌باشند. تمرکز عبور، این امکان را ایجاد می‌نماید که تعداد آنها در زمان عبور پایش و شمارش شود.

شمارش این پرندگان می‌تواند تخمین مناسبی از جمعیت آنها و نواسانات جمعیتی در اختیار محققین و دانشمندان علم حفاظت قرار دهد. روند پایش آنها در طول چند سال مشخص می کند که آیا جمعیت آنها روبه کاهش یا افزایش است. ما قصد داریم این دغدغه (دانستن وضعیت حفاظتی پرندگان شکاری که از مسیر مهاجرتی ایران عبور می‌کنند) که تا کنون در کشور ما به طور جدی به آن پرداخته نشده است را به عنوان یک فعالیت جدی، جامه عمل بپوشانیم.

 

 پروژه سرشماری پرندگان شکاری

فاز اول پروژه: شمارش پرندگان شکاری عبوری از حاشیه شرقی دریای کاسپین

پروژه شمارش پرندگان شکاری در راستای اهداف باشگاه در حفاظت از پرندگان تعریف گردیده است. پیش بینی می کردیم احتمالاً پرندگان شکاری و به ویژه عقاب های صحرایی که در لیست گونه های در خطر IUCN می باشند و هر ساله در کشور ما در سایت های زباله به تعداد زیاد دیده می شوند در فصل مهاجرت زمستانه از عرضهای شمال، از گلوگاه ایجاد شده در حاشیه شرقی دریای کاسپین و رشته کوه البرز به سمت عرض های جنوبی و افریقا مهاجرت  نمایند. به صورت بالقوه این احتمال وجود داشت که این پیش بینی مورد سنجش قرار گیرد. فرصت مناسبی بود تا به پیشنهاد مدیر این پروژه آقای احسان طالبی، بررسی های لازم را به عمل آوریم و اولین فاز این پروژه را آغاز نماییم. برای این منظور نیاز به افرادی داشتیم که تسلط نسبتاً مناسبی در شناسایی پرندگان شکاری داشته باشند. بنابرین در بهار و تابستان 99 آموزشهای مجازی در زمینه شناسایی پرندگان شکاری را آغاز نمودیم تا افراد آموزش دیده در این کلاسها علاوه بر یادگیری شناسایی پرندگان شکاری، در صورت تمایل با این پروژه همیاری نمایند.

فاز اول این پروژه که بررسی پتانسیل نواحی شرقی دریای کاسپین برای شمارش پرندگان شکاری می باشد از 20 شهریور ماه 99 آغاز گردید و بر طبق اعلام مدیر و اعضای تیم پروژه که از اعضای باشگاه پرنده نگری ایرانیان می باشند و عموماً در این زمینه آموزش لازم را دیده اند، در 4 روز ابتدایی پروژه تعداد قابل توجهی از گونه عقاب صحرایی (بیش از 2000 فرد) را شمارش نمودند. این آغاز مناسبی برای فعالیت بزرگی است که اکنون در جریان می باشد.

عقاب صحرایی- حامد موسوی

لازم به ذکر است این پروژه داوطلبانه بوده و فعلاً سازمان حامی برای آن وجود ندارد.

گزارش های مبسوطی از این پروژه به زودی و در قالب اطلاعات علمی ارائه خواهد شد.

چنانچه شما نیز در شناسایی پرندگان شکاری مهارت دارید یا کلاسهای آموزشی شناسایی پرندگان شکاری را گذرانده اید و تمایل دارید این تجربه را داشته باشید با ما همراهی نمایید و اطلاعات تماس خود را در همین صفحه با ما به اشتراک گذارید. برای حضور در این پروژه نیاز است تا 27 مهر 99 حداقل 3 روز در پروژه حضور داشته باشید.


گزارش ابتدایی از فاز اول پروژه شمارش پاییزه پرندگان شکاری

در گلوگاه مهاجرتی جنوب شرقی دریای خزر

مقدمه:

شمارش پرندگان شکاری در گلوگاه های مهاجرتی از دهه 1930 میلادی به صورت کمپین های مخالف تیراندازی و  شکار پرندگان مورد توجه قرار گرفت. امروزه در بسیاری از نقاط دنیا مانند چندین ایالت آمریکا، ایتالیا، اسپانیا و نپال شمارش پرندگان شکاری در هنگام مهاجرت آن ها انجام می گردد. در منطقه غرب آسیا نیز شمارش پرندگان شکاری در گرجستان، ترکیه و لبنان انجام می شود. شمارش پرندگان شکاری در حال مهاجرت در منطقه باتومی گرجستان یکی از موفق ترین نمونه های شمارش پرندگان شکاری است که داده های آن در بسیاری از مطالعات مربوط به حفاظت پرندگان شکاری در حال استفاده است. در کشور ما نیز  به دلیل شرایط خاص جغرافیایی در منطقه جنوب شرقی دریای خزر و برخی مطالعات پیشین که بیانگر احتمال بالای وجود یک گلوگاه مهاجرتی بود، کارگروه حفاظت باشگاه پرنده نگری ایرانیان تصمیم به بررسی منطقه در زمان مهاجرت پرندگان شکاری و پایش و شمارش آن ها در صورت مهیا بودن شرایط گرفت.

مهاجرت پرندگان شکاری

دسته عقاب های صحرایی در حال مهاجرت. عکس از ابراهیم شکوهی

زمان و مکان مطالعه

بررسی نقاط مورد نظر و پایش پرندگان شکاری مهاجر از تاریخ 28 شهریور 1399 آغاز شد و در تاریخ 3 آبان ماه پایان یافت. منطقه مورد مطالعه شامل دامنه های شمالی رشته کوه البرز در جنوب شرقی دریای خزر از ارتفاعات دراز نو در شمال کردکوی تا ارتفاعات شمال بهشهر با تأکید بر ارتفاعات منطقه گلوگاه و خلیل شهر است.

گلوگاه مهاجرتی پرندگان

 

نتایج تکمیلی و دقیق این پروژه به صورت یک مقاله علمی منتشر خواهد شد. اما به اختصار می توان گفت در مجموع 27 گونه پرنده شکاری مهاجر از سه خانواده عقاب ماهیگیر، خانواده باز، عقاب و لاشخور و خانواده شاهین ها مشاهده شدند. اسامی گونه های مشاهده شده و درجه حفاظتی آن ها در دو سطح ملی و بین المللی (اتحادیه جهانی حفاظت - IUCN) و وضعیت هر گونه در فهرست های ضمیمه های کنوانسیون بین المللی تجارت گونه های در معرض خطر حیات وحش (CITIS) در جدول زیر نشان داده شده است.

 ردیف

نام فارسی

نام انگلیسی

 نام علمی

وضعیت حفاظتی

ملی

بین المللی

CITES

IUCN 2008

راسته عقاب شکلان Accipitriformes

خانواده عقاب ماهیگیر Pandionidae

1

عقاب ماهیگیر

Osprey

Pandion Haliaetus

خ ا

II

 

خانواده باز، عقاب و لاشخور Accipitridae

2

کورکورسیاه

Black kite

Milvus migrans

ح

II

 

3

کرکس مصری

Egyptian Vulture

 Neophron percnopterus ح  II  

4

کرکس (دال) معمولی

Eurasian Griffon Vulture

Gyps fulvus

ح

II

EN

5

کرکس (دال) سیاه

Eurasian Black Vulture

Aegypius monachus

ح

II

NT

6

سنقر خاکستری

Hen Harrier

Circus cyaneus

ح

II

 

7

سنقر تالابی معمولی

Western Marsh Harrier

Circus aeruginosus

ح

II

 

8

سنقر سفید

Pallid Harrier

Circus macrourus

ح

II

NT

9

پیغوی بزرگ

Levant Sparroehawk

Accipiter brevipes

ح

II

 

10

قرقی

Eurasian Sparrowhawk

Accipiter nisus

ح

II

 

11

طرلان

Northern Goshawk

Accipiter gentilis

ح

II

 

12

سارگپه جنگلی

European Honey Buzzard

Pernis apivorus

ح

II

 

13

سارگپه معمولی (استپی)

Common Buzzard

Buteo buteo vulpinus

ح

II

 

14

سارگپه پا بلند

Long–legged Buzzard

Buteo rufinus

ح

II

 

15

عقاب دریایی دم سفید

White-tailed Eagle

Haliaeetus albicilla

خ ا

I

 

16

عقاب طلایی

Golden Eagle

Aquilachrysaetos

خ ا

II

 

17

عقاب شاهی

Eastern Imperial Eagle

Aquila heliaca

خ ا

I

VU

18

‏عقاب خالدار بزرگ

Greater Spotted Eagle

Aquila clanga

ح

II

VU

19

عقاب خالدار کوچک

Lesser Spotted Eagle

Aquila pomarina

ح

II

 

20

عقاب صحرایی

Steppe Eagle

Aquila nipalensis

ح

II

EN

21

عقاب پرپا

Booted Eagle

Hieraaetus pennatus

ح

II

 

22

عقاب مارخور

Short-toed Eagle

Circaetus gallicus

ح

II

 

راسته شاهین سانان Falconiformes

خانواده شاهین ها  Falconidae

23

دلیجه کوچک

Lesser Kestrel

Falco naumanni

ح

II

 

24

دلیجه معمولی

Common Kestrel

Falco tinnuculus

ح

II

 

25

ترمتای

Merlin

Falco columbarius

ح

II

 

26

لیل

Hobby

Falco subbuteo

ح

II

 

27

شاهین (بحری)

Peregrine Falcon

Falco peregrinus

خ ا

I

 

عقاب صحرایی

عقاب صحرایی- عکس از محمدرضا کشفی

عقاب استپی

عقاب صحرایی- عکس از محمدرضا کشفی

روش شمارش:

داوطلبین شرکت کننده در این پروزه حدود دو ساعت پس از طلوع آفتاب در نقطه مورد نظر مستقر می شدند و در جهات مختلف با دوربین دو چشمی و تلسکوپ پرنده نگری به جستجوی پرندگان شکاری می پرداختند. پس از مشاهده گونه های مورد نظر بسته به موقعیت آن، یکی از افراد به شمارش می پرداخت و شرکت کنندگانی که دارای دوربین عکاسی با لنز مناسب بودند اقدام به تهیه عکس از پرندگان شکاری می نمودند. جهت استاندارد بودن شمارش، بسته به نوع حرکت پرندگان که در حال بال زدن و  بال باز روی و یا بال باز اوج گیری بودند، شمارش در هنگام عبور آن ها از یک ترانسکت فرضی به طول تقریبی 6 کیلومتر در فضای آسمان انجام می شد تا خطای شمارش مجدد آن ها به وجود نیاید. در زمان های مقتضی بسته به تعداد پرندگان شکاری شمارش شده، اعداد به سرپرست گروه اعلام و ثبت می شد.

شمارش شکاری ها

داوطلبین در حال عکاسی و شمارش گونه های عبوری

در حال شمارش

داوطلبین در حال شمارش گونه‌های در حال عبور

شناسایی

 در صورتی که فاصله شمارش کنندگان از پرنده در حدی بود که با دوربین دو چشمی و یا تلسکوپ امکان شناسایی توسط شرکت کندگان خبره وجود نداشت، از پرنده عکسی گرفته می شد و در پایان هر روز بررسی عکس ها در اقامتگاه انجام می گرفت. در شرایطی که فاصله پرنده شکاری به حدی دور بود که امکان عکس برداری از پرنده وجود نداشت، با توجه به تجربه افراد خبره، تنها خانواده و جنس پرنده شکاری تعیین و ثبت می گردید.

داوطلبین در حال شمارش و شناسایی

داوطلبین در حال شمارش و شناسایی

شمارش کنندگان

این پروژه توسط کارگروه حفاظت باشگاه پرنده نگری ایرانیان و به سرپرستی آقای احسان طالبی برگزار گردید. افراد متقاضی که به عنوان داوطلب در این پروژه شرکت داشتند از میان اعضای با تجربه باشگاه پرنده نگری ایرانیان انتخاب شده بودند و یا در کلاس های شناسایی پرندگان شکاری ایران که توسط کارگروه آموزش باشگاه پرنده نگری ایرانیان برگزار گردیده بود، شرکت داشتند. در طی این پروژه، چند فرد با تجربه در میان داوطلبین آموزش های عملی تکمیلی را نیز به شرکت کنندگان با تجربه کمتر ارائه می نمودند تا در سال های بعدی انجام این پروژه افراد دارای دانش و تجربه بیشتری در این زمینه باشند. در مجموع 16 نفر در طول 37 روز دراین پروژه حضور داشتند. اسامی شرکت کنندگان به شرح زیر است.

اعضای کار گروه حفاظت باشگاه پرنده نگری ایرانیان:

  1.  احسان طالبی 
  2. محمدرضا کشفی 
  3. ابراهیم شکوهی 
  4. سید حامد موسوی

سایر داوطببین و همیاران:

  1. هانیه یوسفعلی
  2. فریدون قرایی
  3. دانیال نیری
  4. مرتضی نامور
  5. پدرام خلیلی
  6. راضیه شیرزاد
  7. علی مهدوی
  8. کیان مهدوی
  9. مهری بوجار
  10. میترا دانشور
  11. مهتاب احمدی
  12. شهرزاد فتاحی
  13. سارا عرب
  14. ندا مهدوی
  15. محمد وطن خواه
  16. سید علی موسوی

نتیجه گیری

موقعیت منحصر به فرد دو گوشه جنوب شرقی و جنوب غربی دریای خزر با توجه به وضعیت خاص توپوگرافی که در یک سمت دریای خزر و در سمت دیگر به ترتیب کوهستان های البرز و تالش قرار دارند این مناطق را به بهترین مکان ها جهت پایش و شمارش پرندگان شکاری و همچنین پرندگان دیگری مانند درنا ها و زنبورخوارها تبدیل کرده است.  نتایج حاصل از اولین شمارش آزمایشی پاییزه پرندگان شکاری در جنوب شرقی دریای خزر بسیار امیدوار کننده بوده و نیاز به شمارش سالیانه طولانی مدت را در این منطقه محرز ساخته است.

درناها

فازهای بعدی پروژه

پرندگان مهاجر در دو فصل بهار و پاییز  اقدام به مهاجرت می نمایند. البته مهاجرت ها غالبا قبل از شروع بهار و همچنین قبل از شروع پاییز آغاز می گردند و به همین دلیل تاریخ پایش و سر شماری با توجه به گونه/ گونه های هدف که هرکدام دارای تاریخ مهاجرت متفاوتی می باشند، تعیین می شود. همچنین تفاوت در مسیر های مهاجرتی لزوم پایش و سر شماری گونه یا گونه های مورد نظر را در گلوگاه های مختلف به طور همزمان جهت دست یابی به تخمین نزدیکتر به واقعیت اندازه ی جمعیت را دو چندان می سازد.  با توجه به مطالب ذکر شده،  برنامه های پیشنهادی زیر جهت مطالعه دقیق تر گونه ها و جمعیت ها مد نظر می باشد:

  1. باشگاه پرنده نگری ایرانیان در نظر دارد برای دومین سال شمارش آزمایشی پرندگان شکاری را در جنوب شرقی دریای خزر در سال 1400 ادامه دهد. به همین منظور تاریخ شروع شمارش جهت بررسی تعداد و فراوانی گونه های مختلف پرندگان شکاری از جمله شاهین ها، سنقر ها و سارگپه جنگلی از اوایل شهریور تا نیمه آّبان ماه که مهاجرت عقاب ها به پایان خود نزدیک می شود خواهد بود. اولین دغدغه برای دستیابی به این امر تامین هزینه ها است. سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان متولی امر حفاظت از حیات وحش می تواند در تامین این هزینه ها کمک نموده و همچنین ما را به  اسپانسر هایی که در طی سالیان گذشته حامی پروژه های حیات وحش بوده اند جهت تامین هزینه های پروژه معرفی نماید.
  2. انجام شمارش بهاره پرندگان شکاری این بار در جنوب غربی دریای خزر مانند آستارا تا تالش 
  3. انجام سر شماری بهاره گونه های پرندگان شکاری با ارزش حفاظتی بالا مانند برخی از اعضای خانواده سنقر ها  در شبه جزیره میانکاله

تاریخ ارسال: 1399/07/05
نظرات شما:

         

کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به باشگاه پرنده نگری ایرانیان می باشد