روز جهانی پرندگان مهاجر 2026؛ هر پرنده مهم است، مشاهده شما اهمیت دارد

همراه با "روز بزرگ جهانی پرنده‌نگری" نام ایران را در میان کشورهای برتر قرار دهیم

روز جهانی پرندگان مهاجر (World Migratory Bird Day) در سال 2026 با شعار:

 هر پرنده مهم است؛ مشاهده شما اهمیت دارد!

!Every Bird Counts - Your Observations Matter

برگزار می‌شود.

این مناسبت با "October Global Big Day" یا همان "روز بزرگ جهانی پرنده‌نگری" هم‌زمان است و فرصتی فراهم می‌کند تا پرنده‌نگرها و علاقه‌مندان به پرندگان در سراسر جهان، در یک روز، مشاهدات خود را ثبت و به یک مجموعه داده جهانی اضافه کنند.

موسسه پرنده‌شناسی و پرنده‌نگری ایرانیان (باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان) نیز از همه پرنده‌نگرها و علاقه‌مندان به پرندگان در سراسر ایران دعوت می‌کند تا با مشارکت در این رویداد جهانی، حضور ایران را پررنگ‌تر کنند.

 "هر پرنده مهم است؛ مشاهده شما اهمیت دارد" یعنی چه؟

شعار امسال روز جهانی پرندگان مهاجر در نگاه نخست کوتاه و ساده است، اما به یک موضوع بسیار مهم در حفاظت از پرندگان اشاره می‌کند: اهمیت هر مشاهده در شناخت بهتر وضعیت پرندگان در مقیاس جهانی. پرندگان مهاجر در طول سال میان مناطق مختلف جهان جابه‌جا می‌شوند. آنها از مرزهای کشورها عبور می‌کنند، در زیستگاه‌های گوناگون توقف می‌کنند و در طول مسیر مهاجرت با تهدیدهای مختلفی روبه‌رو هستند.

برای شناخت وضعیت این پرندگان، تنها دانستن اینکه یک گونه در یک منطقه وجود دارد کافی نیست. پژوهشگران به اطلاعات گسترده درباره محل مشاهده، زمان مشاهده، تعداد پرندگان، تغییرات فصلی و الگوهای پراکنش نیاز دارند. به دست آوردن چنین حجم بزرگی از اطلاعات فقط از طریق گروه‌های کوچک پژوهشی امکان‌پذیر نیست. اینجاست که علم/دانشوری شهروندی (Citizen Science) اهمیت پیدا می‌کند. هزاران پرنده‌نگر در سراسر جهان هر روز پرندگانی را مشاهده می‌کنند. وقتی این مشاهدات به‌صورت استاندارد ثبت و با یک پایگاه داده معتبر به اشتراک گذاشته شوند، مشاهده‌های فردی می‌توانند در کنار یکدیگر به یک منبع ارزشمند برای پژوهش و حفاظت تبدیل شوند. کمپین رسمی روز جهانی پرندگان مهاجر نیز دقیقا بر همین موضوع تأکید دارد: مشاهده هر فرد می‌تواند بخشی از دانش جمعی درباره پرندگان مهاجر باشد.
برنامه روز جمعه در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران نیز به همین مناسبت برگزار خواهد شد.

 برای کسب اطلاعات بیشتر از روز جهانی پرندگان مهاجر، یافتن رویدادها به سایت   www.worldmigratorybirdday.org مراجعه کنید.

از یک مشاهده ساده تا داده‌ای برای علم و حفاظت از پرندگان

ممکن است دیدن یک پرنده در یک پارک شهری برای یک پرنده‌نگر اتفاقی عادی باشد اما اگر این مشاهده با اطلاعاتی مانند محل، تاریخ و زمان ثبت شود، ارزش بسیار بیشتری پیدا می‌کند. اگر همین کار را هزاران پرنده‌نگر در مناطق مختلف انجام دهند، مجموعه‌ای عظیم از داده‌ها شکل می‌گیرد که می‌تواند برای مطالعه تغییرات پراکنش و فراوانی پرندگان مورد استفاده قرار گیرد. eBird یکی از مهم‌ترین نمونه‌های چنین سامانه‌هایی در جهان است. داده‌های eBird فقط برای تهیه فهرست گونه‌ها یا مقایسه تعداد پرندگان میان پرنده‌نگرها استفاده نمی‌شوند؛ این داده‌ها برای پژوهش‌های علمی، پایش تنوع زیستی و مطالعات مرتبط با حفاظت نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. eBird امکان دسترسی پژوهشی به داده‌های مشاهده‌ای و اطلاعات مربوط به تلاش پرنده‌نگرها را فراهم می‌کند و داده‌های آن در پروژه‌های علمی و حفاظتی در مقیاس گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند. وقتی یک پرنده‌نگر مشاهدات خود را به‌درستی ثبت می‌کند، ممکن است داده‌ای را تولید کند که بسیار فراتر از یک خاطره شخصی از یک روز پرنده‌نگری ارزش داشته باشد.

چرا این موضوع برای پرندگان مهاجر اهمیت ویژه‌ای دارد؟

یک پرنده مهاجر ممکن است در طول یک سال در چندین کشور حضور داشته باشد. ممکن است در یک کشور تولیدمثل کند، از چند کشور برای مهاجرت عبور کند، در منطقه‌ای دیگر برای مدتی توقف داشته باشد و زمستان را در نقطه‌ای کاملاً متفاوت سپری کند. بنابراین شناخت وضعیت یک گونه مهاجر نیازمند اطلاعاتی از بخش‌های مختلف مسیر مهاجرت آن است. به همین دلیل، همکاری میان کشورها و میان پرنده‌نگرها، پژوهشگران و سازمان‌های حفاظت از طبیعت اهمیت زیادی دارد.

مسیرهای مهاجرتی (Flyways) در واقع شبکه‌هایی طبیعی هستند که مناطق تولیدمثل، توقف و زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر را به یکدیگر متصل می‌کنند. ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در منطقه‌ای مهم برای بسیاری از پرندگان مهاجر قرار گرفته است. تالاب‌ها، سواحل، دشت‌ها، کوهستان‌ها، جنگل‌ها و حتی زیستگاه‌های شهری کشور می‌توانند در فصل‌های مختلف میزبان پرندگان مهاجر باشند. بنابراین ثبت مشاهدات پرندگان در ایران می‌تواند به تکمیل تصویر بزرگ‌تری از وضعیت پرندگان در مسیرهای مهاجرتی کمک کند.

 پرندگان سفیر روز جهانی پرندگان مهاجر 2026

یکی از بخش‌های جالب کمپین امسال، معرفی مجموعه‌ای از پرندگان سفیر (Ambassador Birds) است. گونه‌هایی از مناطق مختلف جهان که هرکدام داستانی درباره مهاجرت، پایش پرندگان و نقش علم شهروندی در حفاظت از آنها دارند. در کمپین 2026، گونه‌های سفیر شامل Cinnamon Teal، Merlin، Ruby-throated Hummingbird، Barn Swallow، American Oystercatcher، Pied Oystercatcher، Eurasian Oystercatcher، Spoon-billed Sandpiper و Abdim’s Stork هستند. انتخاب این گونه‌ها بهانه‌ای است برای نشان دادن اینکه چگونه مشاهده‌های محلی پرنده‌نگرها می‌توانند به شناخت بهتر پرندگان مهاجر در مقیاس مسیرهای مهاجرتی کمک کنند.

از میان این پرندگان، سه گونه برای پرنده‌نگرهای ایرانی ارتباط ویژه‌ای دارند:

ترمتای — Merlin (Falco columbarius)

ترمتای یکی از پرندگان شکاری مهاجر است که در ایران نیز می‌توان آن را مشاهده کرد. این شاهین کوچک و چابک در نیمه شمالی اوراسیا تولیدمثل می‌کند و بخشی از جمعیت آن برای زمستان‌گذرانی به مناطق جنوبی‌تر مهاجرت می‌کنند. در کمپین امسال، ترمتای نمونه‌ای از اهمیت پایش مهاجرت پرندگان شکاری است. در Toolkit رسمی WMBD به برنامه‌های شمارش مهاجرت پرندگان شکاری، از جمله شمارش‌های مهاجرتی، به‌عنوان نمونه‌ای از مشارکت مردم در تولید داده‌های مورد نیاز برای پایش جمعیت این پرندگان اشاره شده است. بنابراین مشاهده یک ترمتای در ایران، فقط یک رکورد جذاب برای فهرست پرندگان نیست؛ اگر به‌درستی ثبت شود، می‌تواند بخشی از اطلاعاتی باشد که به شناخت بهتر پراکنش و مهاجرت این گونه کمک می‌کند.

پرستو معمولی Barn Swallow (Hirundo rustica)

پرستو معمولی احتمالا برای بسیاری از پرنده‌نگرهای ایرانی آشناترین پرنده این فهرست است. این گونه مهاجر در بخش بزرگی از جهان پراکنش دارد و در ایران نیز به‌ویژه در فصل‌های مهاجرت قابل مشاهده است. اما انتخاب پرستو معمولی به‌عنوان یکی از پرندگان سفیر امسال اتفاقی نیست. بر اساس Toolkit رسمی WMBD، جمعیت پرستوهای معمولی در بخش‌هایی از محدوده جهانی خود با کاهش روبه‌رو است و عواملی مانند استفاده از آفت‌کش‌ها، از دست رفتن مکان‌های مناسب برای آشیانه‌سازی و تغییرات اقلیمی از تهدیدهای مهم آن هستند. از آنجا که پرستوها اغلب آشیانه‌های گِلی خود را در ساختمان‌ها، پل‌ها و خانه‌ها می‌سازند، مشاهده و ثبت آشیانه‌ها و پرندگان می‌تواند به پایش وضعیت جمعیت آنها کمک کند.

این مثال به‌خوبی نشان می‌دهد که شعار امسال فقط درباره پرندگان نادر و دور از دسترس نیست. گاهی یک پرستوی معمولی که هر روز می‌بینیم، همان پرنده‌ای است که باید بیشتر درباره‌اش مشاهده و ثبت کنیم.

صدف‌خوار اوراسیایی Eurasian Oystercatcher (Haematopus ostralegus)

صدف‌خوار اوراسیایی نیز یکی دیگر از پرندگان سفیر کمپین 2026 است که برای پرنده‌نگرهای ایرانی اهمیت ویژه‌ای دارد. این گونه در گستره وسیعی از اروپا و آسیا پراکنش دارد و در زیستگاه‌های ساحلی و همچنین برخی زیستگاه‌های داخلی تولیدمثل می‌کند. کمپین امسال این گونه را در کنار دو گونه دیگر از صدف‌خوارها قرار داده و بر تهدیدهایی مانند تخریب زیستگاه، مزاحمت انسانی و آلودگی پلاستیکی تأکید کرده است. برای ایران، اهمیت این موضوع دوچندان است. سواحل دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان و دیگر زیستگاه‌های آبی کشور در فصل‌های مختلف می‌توانند میزبان پرندگان ساحلی و آبزی مهاجر باشند. بنابراین مشاهده یک صدف‌خوار اوراسیایی در ایران و ثبت دقیق آن در یک سامانه استاندارد، تنها ثبت حضور یک گونه نیست؛ بخشی از ثبت داستان مهاجرت همان پرنده در پهنه‌ای بسیار بزرگ‌تر است.

از یک پرنده در ایران تا یک داستان جهانی

سه گونه ترمتای، پرستو معمولی و صدف‌خوار اوراسیایی به ما یادآوری می‌کنند که پرندگان مهاجر متعلق به یک کشور خاص نیستند. ممکن است یک پرستو را در ایران ببینیم که ماه‌ها پیش در نقطه‌ای دیگر تولیدمثل کرده و چند ماه بعد در کشور دیگری دیده شود. ممکن است یک ترمتای در مسیر مهاجرت از ایران عبور کند و مشاهده آن در کنار صدها مشاهده دیگر، به شناخت بهتر مسیر و زمان مهاجرت این گونه کمک کند. یا یک صدف‌خوار اوراسیایی در یکی از زیستگاه‌های آبی ایران توقف کند و رکورد آن بخشی از تصویری بزرگ‌تر از وضعیت پرندگان ساحلی در طول مسیر مهاجرت باشد. این همان چیزی است که شعار روز جهانی پرندگان مهاجر 2026 می‌خواهد به ما یادآوری کند:

هر پرنده مهم است؛ مشاهده شما اهمیت دارد.

کمپین امسال تأکید می‌کند که علم شهروندی می‌تواند به پایش الگوهای مهاجرت، روند جمعیت‌ها، تغییرات زیستگاه و شناسایی تهدیدها کمک کند و داده‌های حاصل از آن در تصمیم‌های حفاظتی در مقیاس محلی، ملی و بین‌المللی به کار رود. از سوی دیگر، WMBD امسال هم‌زمان با شصتمین سالگرد سرشماری بین‌المللی پرندگان آبزی (International Waterbird Census) است؛ برنامه‌ای که خود نمونه‌ای برجسته از نقش مشارکت داوطلبانه مردم در پایش بلندمدت پرندگان آبزی و حفاظت از آنهاست.

October Big Day چیست؟

Big Day یا همان روز بزرگ پرنده‌نگری یکی از رویدادهای جهانی eBird است که در آن پرنده‌نگرها در سراسر جهان در یک روز به پرنده‌نگری می‌پردازند و مشاهدات خود را در eBird ثبت می‌کنند از آنجایی که روز بزرگ پرنده‌نگری همزمان با روز جهانی پرندگان مهاجر به دلیل زمان متفاوت مهاجرت پرندگان در نیمکره شمالی و جنوبی دوبار در سال برگزار می شود، وقتی این روز در ماه اکتبر (مهر) واقع شود به این نام خوانده می‌شود.

eBird امکان بررسی داده‌های October Big Day را برای مناطق مختلف جهان فراهم می‌کند و می‌توان میزان مشارکت و گونه‌های ثبت‌شده در کشورهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کرد. نکته مهم این است که برای مشارکت در چنین رویدادی لازم نیست حتماً به یک منطقه مشهور پرنده‌نگری سفر کنید. یک تالاب بزرگ، منطقه حفاظت‌شده یا زیستگاه مهم طبیعتاً فرصت‌های بسیار خوبی فراهم می‌کند؛ اما پارک، باغ، حیاط خانه، فضای سبز محل کار یا هر مکان دیگری که امکان مشاهده پرندگان در آن وجود داشته باشد نیز می‌تواند بخشی از این مشارکت جهانی باشد. آنچه اهمیت دارد، مشاهده، ثبت صحیح و به اشتراک گذاشتن داده‌ها است.

فراخوان باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان

باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان از همه پرنده‌نگرها و علاقه‌مندان به پرندگان در سراسر کشور دعوت می‌کند که در این رویداد جهانی مشارکت کنند.

جمعه 17 مهر 1405

اگر در روز تعطیل جمعه فرصت بیشتری برای پرنده‌نگری دارید، از همین روز شروع کنید.

می توانید در هرکجا که هستید مشاهدات خود را ثبت کنید.

شنبه 18 مهر 1405 (10 اکتبر 2026)

روز اصلی October Big Day و روز جهانی پرندگان مهاجر است.

در این روز نیز پرنده‌نگری کنید و مشاهدات خود را در eBird ثبت کنید.

 برای دانستن روش کار 

مشاهدات خود را با باشگاه به اشتراک بگذارید

طبق روال سال‌های گذشته، از پرنده‌نگرهای ایرانی می‌خواهیم مشاهدات خود را با شناسه باشگاه در eBird به اشتراک بگذارند:

Iranianbirdingclub

هر چک‌لیست، هر گونه و هر مشاهده می‌تواند به افزایش مشارکت ایران کمک کند.

اگر تنها چند گونه را مشاهده کردید، باز هم مشارکت کنید.

اگر فقط چند دقیقه فرصت داشتید، باز هم مشارکت کنید.

اگر در یک پارک درون شهر پرنده‌نگری کردید، باز هم مشارکت کنید.

هدف این است که تا حد امکان تصویری واقعی و گسترده از پرندگان ایران در این روز جهانی ارائه کنیم.

eBird نیز تأکید می‌کند که داده‌های ثبت‌شده همراه با اطلاعات مربوط به تلاش، محل و زمان مشاهده، ارزش بیشتری برای استفاده‌های علمی دارند. همچنین داده‌های October Big Day بر اساس تاریخ واقعی چک‌لیست‌ها در سامانه قابل بررسی هستند.

   اگر در مورد نحوه ثبت مشاهدات و به اشتراک‌گذاری لیست مشاهدات خود با ما سوالی دارید، پاسخ آن را در مقاله نحوه مشارکت در روز بزرگ جهانی پرنده‌نگری خواهید یافت.

یک نکته مهم درباره مشارکت جمعه در ایران

به دلیل اینکه جمعه در ایران روز تعطیل و شنبه روز کاری است، طبق توافق انجام‌شده، مشارکت پرنده‌نگرهای ایرانی در روز جمعه 17 مهر نیز در چارچوب مشارکت ایران برای رویداد روز شنبه در نظر گرفته خواهد شد.

بنابراین:

اگر شنبه فرصت ندارید، جمعه پرنده‌نگری کنید و مشاهدات خود را ثبت و با ما به اشتراک بگذارید.

نام ایران را در این روز پررنگ‌تر کنیم

ایران یکی از کشورهایی است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع زیستگاه‌هایش می‌تواند در رویدادهای جهانی پرنده‌نگری مشارکت قابل توجهی داشته باشد و در سال‌های گذشته نیز به دلیل مشارکت بالای تیم باشگاه پرنده‌نگری ایرانیان در لیست‌های مشاهدات ثبت شده در eBird توانست در میان کشورهای مشارکت کننده با رتبه بالا دیده شود اما در سال گشته این اتفاق رخ نداد و امیدواریم امسال بار دیگر نام ایران در میان کشورهای برتر دیده شود. برای اینکه نام ایران در در آمار جهانی با رتبه بالا دیده شود، ما باید مشاهدات خود را ثبت کنیم. همچنین برای نشان دادن تنوع بالای پرندگان ایران با داده و نه فقط با ادعا بهترین کار پرنده‌نگری در جمعه 17 و شنبه 18 مهر 1405 (10 اکتبر 2026) است.

پس مشاهدات خود را در eBird ثبت کنید و آنها را با:

Iranianbirdingclub

به اشتراک بگذارید.

منابع

 World Migratory Bird Day - Official Website

وب‌سایت رسمی روز جهانی پرندگان مهاجر و اطلاعات مربوط به کمپین 2026

World Migratory Bird Day 2026 Campaign Toolkit

راهنمای رسمی کمپین 2026؛ شامل شعار، اهداف کمپین و توضیحات مربوط به نقش مشارکت عمومی و مشاهدات پرندگان

eBird - Cornell Lab of Ornithology

پایگاه جهانی ثبت و گردآوری مشاهدات پرندگان و اطلاعات مربوط به استفاده علمی از داده‌های eBird

eBird Help Center - Explore Regions and Hotspots

راهنمای رسمی بررسی داده‌های مناطق مختلف، از جمله داده‌های Global Big Day و October Big Day

eBird Help Center - Download eBird Data

اطلاعات رسمی درباره داده‌های eBird و کاربرد آنها در پژوهش‌های علمی و حفاظت از پرندگان